Wolff e Kant sulla libertà di movimento

Diritto di emigrare e ospitalità ai tempi del colonialismo

Autores

  • Dafne Vita

DOI:

https://doi.org/10.5380/sk.v24i2.104523

Palavras-chave:

Diritti di accoglienza, ospitalità, colonialismo, diritto ad emigrare, diritto delle genti, diritti perfetti ed imperfetti

Resumo

Il presente contributo persegue due obiettivi. In primo luogo, sulla base delle interpretazioni di Miller in Per la Pace perpetua di Kant, prova a rispondere alla domanda se autori del Settecento, come Wolff e Kant, possano offrire argomentazioni valide per una limitazione del diritto all’accoglienza. In secondo luogo, confronta il dovere di ospitalità di Kant con il diritto internazionale di Wolff. La tesi qui sostenuta è che il Giusnaturalismo di Wolff fornisce elementi più robusti per fondare i diritti dei rifugiati rispetto al modello kantiano. Questo perché Wolff consente la trasformazione di diritti imperfetti, come quelli associati alla filantropia, in doveri perfetti sulla base del principio di autoconservazione. Il contributo è composto di due paragrafi. Nel primo, sarà condotto un confronto fra Wolff e Kant sul diritto di emigrare Nel secondo, saranno esaminate le loro rispettive concezioni sull’immigrazione, sul diritto di ospitalità così come le loro critiche al colonialismo.

Referências

BAUM M. Prior Concepts of the Metaphysics of Morals. In: TRAMPOTA, A.; SENSEN, O.; TIMMERMANN, J. (ed.). Kant’s ‘Tugendlehre’. Berlin-Boston: de Gruyter, 2013, p. 113-139.

BENHABIB S. The Rights of Others: Aliens, Residents, and Citizens. Cambridge: Cambridge University Press, 2004.

CARENS J. H. Aliens and Citizens: The Case for Open Borders. The Review of Politics, 49, No. 2, p. 251-273, 1987.

CAVALLAR, G. The Rights of Strangers. Theories of International Hospitality, the Global Community, and Political Justice since Vitoria. Aldershot: Ashgate, 2002.

CHENEVAL, F. Die kosmopolitische Dimension des ,Consensus Praesumtus‘. Von Christian Wolff zu John Rawls und darüber hinaus. In: LUTZ-BACHMANN, Matthias (Hrsg.). Kosmopolitismus. Zur Geschichte und Zukunft eines umstrittenen Ideals. Weilerswist: Velbrück, 2010, p. 122-145.

DIONI, G. Amor patriae iuris natualis est. Der Begriff des Vaterlandes in der Naturrechtlehre von Christian Wolff”. In: HÜNING, D.; STIENING, G. (Hrsg). Politischer Eudämonimsus. Recht, Staat und Politik bei Christian Wolff. Nomos, Baden-Baden, 2025, p. 41-60.

Flikschuh, Katrin and Ypi, L. (eds.) Kant and Colonialism: Historical and Critical Perspectives. Oxford: Oxford University Press 2015.

FUCHS, T. Christian Wolff und das China-Bild der Aufklärung. In: STOLZENGERG, J.; RUDOLPH, O.-P. (Hrsg.). Chrisian Wolff und die europäische Aufklärung. Hildesheim: Olms, 2008, p. 397-410.

KANT, I. Principi metafisici della Dottrina del Diritto. In: Scritti politici e filosofia della storia e del diritto. Tr. it. G. Solari e G. Vidari, a cura di N. Bobbio, L. Firpo, V. Mathieu, Torino: Utet, 1995, p. 337-676.

KANT, I. Per la Pace Perpetua. Progetto Filosofico. In: Scritti politici e filosofia della storia e del diritto. Tr. it. G. Solari e G. Vidari, a cura di N. Bobbio, L. Firpo, V. Mathieu, Torino: Utet, 1995, p. 283-338.

KLEINGELD, P. Kant’s Second Thought on Race. In: The Philosophical Quarterly LVII, 229, 2007, 573–592.

Lu-Adler, H. Kant, Race, and Racism. Views from Somewhere, Oxford, Oxford University Press, 2023.

MERLE, J.-C. Die zwei kantischen Begriffe des Rechts. Jahrbuch für Recht und Ethik/Annual Review of Law and Ethics, vol. 22, p. 331-346, 2004.

MILLER, D. National Responsibility and Global Justice. Oxford: Oxford University Press, 2007.

MILLER, D. What Kant might have said about Immigration: an alternative View. Studi Kantiani, 35, p. 177-186, 2022.

NIESEN, P. Colonialism and Hospitality. Politics and Ethics Review, 3(1) 2007, 90–108.

HÖFFE, O. Der kategorische Rechtsimperativ, Einleitung in die Rechtslehre. HÖFFE, O. (Hrsg.). Metaphysische Anfangsgründe der Rechtslehre. Berlin: Akademie Verlag, 1999, p. 41-62.

PICARDI, R. Kant’s Cosmopolitan Right within the Current Debate on Migration: The Conflicting Interpretations of David Miller and Karoline Reinhardt. Studi Kantiani, 35, p. 161-166, 2022.

PICARDI, R. Il Weltbürgerrecht nel lessico filosofico tedesco: le prime occorrenze e l’innovazione kantiana. Lexicon Philosophicum. International Journal for the History of Texts and Ideas, 12, p. 276-285, 2024.

REINHARDT, K. Migrazione e diritto cosmopolitico. In: Sull’attualità della filosofia politica di Kant, tr. it. L. Miletti-Nardo, Bologna: Il Mulino, 2022a.

REINHARDT, K. On the Virtue of productive Disharmony. Studi Kantiani, 35, p. 167-176, 2022b.

ROHRBASSER, J.-M. Christian Wolff et la philosophie pratique des Chinois. In: STOLZENBERG, J.; RUDOLPH, O.-P. (Hrsg.). Christian Wolff und die europäische Aufklärung. Teil V. Hildesheim: Olms, 2008, p. 411-434;

KERTSCHER, Hans-Joachim. Chrisitan Wolff zweiter Aufenthalt in Halle. In: STOLZENBERG, J.; RUDOLPH, O.-P. (Hrsg.). Christian Wolff und die europäische Aufklärung. Teil V. Hildesheim: Olms, 2008, p. 435-460.

SÁNCHEZ MADRID, N.; TARABORRELLI A. (eds.). Kant’s Cosmopolitanism and Migration. Historical and Interpretative Essays. Berlin-Boston: De Gruyter, 2025.

SCHADOW, S. Recht und Ethik in Kants Metaphysik der Sitten (MS 6: 218-221 und TL 6: 390 f.). In: TRAMPOTA, A.; SENSEN, O.; TIMMERMANN, J. (ed.). Kant’s ‚Tugendlehre‘. Berlin-Boston: de Gruyter, 2013, p. 85-112.

WALZER, M. Spheres of Justice. A Defense pf Pluralism and Equality. New York: Basic Books, 1983.

WOOD, A. Kant’s Doctrine of Right: Introduction. In: HÖFFE, O (Hrsg.). Metaphysische Anfangsgründe der Rechtslehre. Berlin: Akademie-Verlag, 1999, p. 19-40.

WOLFF, C. Vernünftigen Gedancken von dem Gesellschhattlichen Leben der Menschen und insonderheit dem gemeinen Wesen zu Beförderung der Glückseelkigkeit des menschlichen Geschlechtes Deutsche Politik. Frankfurt und Leipzig, 1721.

WOLFF, C. Ius Gentium Methodo Scientifica Pertractatum. Halle, 1749.

WOLFF, C. Institutiones Juris Naturae et Gentium in Quibus Ex Ipsa hominis Natura Contniuo Nexu Omnes Obligationes Et Jura Omnia Deducuntur. Halle 1750.

ZIMMERMANN, S. Was versteht Kant in der Metaphysik der Sitten unter ‘äußerer’ und ‘innerer’ Gesetzgebung? Studi Kantiani, 36, p. 43-62, 2023.

Publicado

2026-08-31

Como Citar

Vita, D. (2026). Wolff e Kant sulla libertà di movimento: Diritto di emigrare e ospitalità ai tempi del colonialismo. Studia Kantiana, 24(2), 51–62. https://doi.org/10.5380/sk.v24i2.104523